GLAUCOOM OF GROENE STAAR

 

Wat is glaucoom ? 

Het oog is in staat het licht op te vangen en zo een beeld van de omgeving te vormen, dankzij allerlei verfijnde regelmechanismen. Eťn van deze belangrijke mechanismen is de inwendige oogdruk, die op een juist peil behouden moet blijven. Verhoogde oogdruk kan het gezichtsvermogen nadelig beÔnvloeden.

Oogdruk

Wanneer we kijken naar de verdeling van de oogdruk in de bevolking dan zien we dat deze druk gemiddeld 16 mm Hg bedraagt. Omdat er spreiding is van normaalwaarden hebben we in het verleden afgesproken dat een Ďnormaleí oogdruk ligt tussen 10 en 22 mm Hg. Een eerste kenmerk van de oogdruk is dat er meer mensen zijn met een relatief te hoge druk, dan dat er mensen zijn met een relatief te lage oogdruk. Een tweede kenmerk van oogdruk is dat deze een weinig toeneemt met het stijgen van de leeftijd. Boven het veertigste levensjaar neemt de oogdruk met ongeveer 1 ŗ 2 mm Hg toe. Een derde kenmerk van oogdruk dat deze niet altijd precies dezelfde waarde heeft en dat dit veroorzaakt wordt door normale, dagelijkse schommelingen. Bij een persoon zonder glaucoom bedragen deze schommelingen 3 tot 4 mm Hg. Dus als iemand een oogdruk van 17 mm Hg heeft, dan zal deze schommelen tussen 15 en 19 mm Hg. Bij iemand met glaucoom, en zeker als de oogdruk hoog is, worden deze schommelingen ook gezien en zijn ze groter dan normaal. Dit is een kenmerk van glaucoom. Om deze schommelingen op het spoor te komen kan een zogenaamde dag-drukcurve gemaakt worden. Bij een patiŽnt wordt dan gedurende een dag een aantal malen de oogdruk gemeten.
Oogzenuwbeschadiging veroorzaakt door verhoogde oogdruk, noemt men "glaucoom".
In het eerste stadium van de ziekte is de oogdruk niet steeds de ganse dag verhoogd, later wel. De drukverhoging neemt immers, indien zij onbehandeld blijft, geleidelijk toe
Glaucoom is meestal een ziekte van beide ogen, hoewel het ene oog duidelijk meer of vlugger kan aangetast zijn dan het andere.
Glaucoom is een aantasting van het oog alleen en niet van het gehele lichaam; het is geen kanker, geen infectie of geen besmettelijke ziekte; het vormt geen gevaar voor het leven en houdt geen rechtstreeks verband met de bloeddruk.

glauc hoge druk kleur.gif (40715 bytes)
Hoe ontstaat glaucoom?
Een verhoogde oogdruk ontstaat, wanneer er een storing plaatsvindt in het evenwicht tussen de aanmaak van het vocht in het oog en de afvoer ervan. Normaal zijn aanmaak en afvoer zo op elkaar afgestemd dat er in het oog een bepaalde druk - inwendige oogdruk - wordt onderhouden, die voor een normaal functioneren noodzakelijk is.

Men heeft twee soorten Glaucoom. Het openhoek glaucoom en het gesloten hoek glaucoom 

In deze doorsnede van de oogbol, ziet U waar het oogvocht (kamerwater pijltjes vooraan) gemaakt wordt en hoe het via de pupilopening naar de voorste oogkamer stroomt en afgevoerd wordt naar de bloedvaten via afvoerkanalen.
Bij de meest voorkomende chronische vorm van glaucoom, wordt de afvoer van het kamerwater belemmerd door vernauwing van de afvoerkanaaltjes. Daardoor loopt de oogdruk geleidelijk op, maar er is geen absolute grens waarboven oogdrukverhoging schadelijk is voor het oog. De gemiddelde oogdruk bedraagt 16 mm Hg. Maar sommige ogen kunnen een hogere druk beter verdragen dan andere. Daarom is het zo belangrijk dat elke "patiŽnt met verhoogde oogdruk" regelmatig door een oogarts gecontroleerd wordt. Ook is het zů dat een oog dat reeds door glaucoom werd beschadigd, veel slechter een verhoogde druk zal verdragen.
Bij de acute vorm (of gesloten-hoekglaucoom) wordt de afvoer van het oogvocht brutaal afgesneden, zodat de oogdruk zeer snel zeer hoog oploopt. Hevige pijnen en vermindering van het gezicht zijn er de gevolgen van.

Open hoek glaucoom

Gesloten hoekglaucoom

Welke zijn de verschijnselen van glaucoom?

De oogdrukverhoging treedt (bij de chronische vorm) meestal zeer geleidelijk op in de loop der jaren en geeft geen subjectieve klachten (zoals de pijn die voorkomt bij de acute vorm).
De gezichts uitvalverschijnselen ontstaan, (scotoom) doordat de verhoogde oogdruk beschadiging veroorzaakt aan de gezichtszenuw.Typisch is dat deze gezichtsuitval perifeer is. 
Bij onbehandeld chronisch glaucoom zal de patiŽnt pas iets merken, wanneer de ziekte reeds ver gevorderd is en er een aanzienlijke beperking van het perifeer gezichtsveld is ontstaan, of wanneer de centrale gezichtsscherpte is aangetast. Het gezichtsveld is de ruimte die men overziet, wanneer men recht voor zich uit kijkt. Met het perifeer gezichtsveld kan men zich oriŽnteren en het centraal gezichtsveld laat ons toe te lezen, te schrijven enz.
Het gezichtsveld is het beeld dat bekeken kan worden zonder hoofd of ogen te bewegen. Dit in tegenstelling tot blikveld waarbij wel de ogen mogen bewegen. Het gezichtsveld van een mens is ruwweg een ovaal gebied recht vůůr ons en is groter in de breedte dan in de hoogte. Het wordt doorgaans gemeten met behulp van de perimeter, een holle halve bol, waarbij het oog van de proefpersoon zich in het centrum bevindt. Horizontaal vanuit ťťn oog in de richting van de zijkant van het hoofd is dit ongeveer tussen de 90 en 100 graden begrensd. In de richting van de neus is het tussen de 40 en 50 graden begrensd. Aanvankelijk vallen slechts kleine gedeelten van het gezichtsveld uit. Dit "uitvallen" kan enkel ontdekt worden door een gecomputeriseerd gezichtsveldonderzoek, dat nauwkeurige vergelijkingen mogelijk maakt. Later raakt het gezichtsveld verder beperkt en wordt dit ook voor de patiŽnt merkbaar, wat het best verduidelijkt wordt in figuren 6 en 7, die een toenemende beperking van het gezichtsveld aan ťťn oog tonen.
Is het perifeer gezichtsveld van beide ogen beperkt, dan raakt de patiŽnt visueel duidelijk gehandicapt. Nog later wordt ook de centrale gezichtsscherpte aangetast, zodat de patiŽnt niet meer kan lezen, T.V.-kijken, enz. In een verder stadium gaat het gezichtsvermogen geheel verloren en treedt definitieve blindheid in. Deze toestand is dan niet meer voor verbetering vatbaar.





Hoe wordt glaucoom door de oogarts getest
Om het zicht te beschermen tegen nefaste gevolgen van glaucoom is een vroegtijdige diagnosestelling cruciaal. Regelmatig een compleet oogonderzoek laten uitvoeren is zeer belangrijk. Het conventionele onderzoek naar glaucoom bestaat uit 4 testen:
1) Tonometrie
De tonometer is een instrument dat dient om de oogdruk te meten. Als de applanatie tonometer wordt gebruikt, moet het oog op voorhand worden verdoofd d.m.v. druppels.
Er bestaan ook tonometers die een zuchtje lucht op het hoornvlies projecteert. Er is dus geen rechtsreeks contact tussen het oog en de tonometer. Voorafgaandelijk verdoven m.b.v. druppels is bijgevolg overbodig.
2) Ophtalmoscopie
Ophtalmoscopie richt zich op het onderzoeken van de binnenkant van het oog. De oogarts onderzoekt de oogzenuw doorheen de pupil. De vorm en kleur van de oogzenuw laten toe na te gaan of er al dan niet en in welke mate typerende glaucoomletsels aanwezig zijn. Dit onderzoek herhalen na pupilverwijding laat een nog completer onderzoek toe.
Indien de oogdruk niet normaal is of de oogzenuw er vreemd uitziet, zullen andere meer specifieke onderzoeken worden uitgevoerd.
Normaal Glaucoom
 3) Gezichtsveldonderzoek of perimetrie
Tijdens een computergestuurd gezichstveldonderzoek moet u een centraal punt op een scherm fixeren. Telkens u een lichtprikkel ziet, moet u op een knop duwen? Na afloop van het onderzoek wordt een afdruk van uw gezichtsveld gemaakt. Dit onderzoek brengt de volledige visuele functie in de kaart met inbegrip van het perifeer zicht. Het is typerend voor patiŽnten die aan glaucoom lijden dat het perifeer zicht als eerste verloren gaat.
Perimeter modernere versie Perimeter klassiekere versie
4) Gonioscopie
Een gonioscopie is een pijnloos onderzoek, waarbij een contactlens op het oog van de patiŽnt wordt geplaatst om na te gaan of de hoek gevormd door de iris en het hoornvlies open of gesloten is. Dit laat toe om te bepalen of er sprake is van gesloten- of open hoek glaucoom.
5) Optische Coherentie Tomografie (OCT)
Dit is een recente onderzoeksmethode die toestaat om een doorsnede van het netvlies te maken. De nauwkeurigheidsgraad is veel hoger dan bij een echografie. Dit onderzoek wordt in de eerste plaats gebruikt bij de studie van maculaire aandoeningen.
De gebruikte Optische Coherentie Tomografie Ė techniek vormt beelden aan de hand van verschillende lichtstralen. Het toestel kan de omtrek van de oogzenuw (optic cup) in kaart brengen, alsook de dikte van de zenuwvezellaag van het netvlies meten.
Uit recent onderzoek is gebleken dat de dikte van het hoornvlies een belangrijke factor is bij de correcte bepaling van de oogdruk. De dikte van het hoornvlies kan voor een vertekening van de reŽle oogdruk zorgen.
De reŽle oogdruk kan onderschat worden bij mensen met een dun hoornvlies en overschat worden bij mensen bij een dik hoornvlies.
Behandeling van glaucoom.
Glaucoom moet worden behandeld ter voorkoming van dreigende of voortgaande beschadiging van de gezichtszenuw en daarmee gelijklopende gezichtsdaling.

De behandeling van glaucoom is erop gericht, de oogdruk zover te doen dalen, door middel van oogdruppels, tabletten, laser en - zo nodig - operatie, dat de visuele functies niet verder worden beschadigd.

Uiteraard kunnen, in het beste geval, de gezichtsscherpte en het gezichtsveld slechts bewaard blijven op het peil van vůůr de behandeling en is verbetering nooit mogelijk.


1. Oogdruppels 
Tegen glaucoom kunnen verschillende soorten oogdruppels worden voorgeschreven, afzonderlijk of in combinatie. Deze hebben slechts een werking gedurende 12 tot maximaal 24 uren en moeten dus voor de rest van het leven worden gebruikt.
Sommige oogdruppels kunnen een nevenwerking hebben op het gemoed, de bloedsomloop, de longfunctie of het hartritme.
Afhankelijk van hun samenstelling, verminderen deze oogdruppels de afscheiding van het oogvocht of verbeteren de afvloeiing ervan.
2. Tabletten 
Wanneer geen voldoende daling van de verhoogde oogdruk verkregen wordt door druppels, moeten in sommige gevallen tabletten worden voorgeschreven.
Deze veroorzaken een verminderde aanmaak van het vocht in het oog. Sommige van deze geneesmiddelen hebben echter een nadelige invloed op de nierfunctie.
3. Laser
Sinds 1982 werd in de glaucoombehandeling de Argonlaser geÔntroduceerd. Met deze behandeling worden de poriŽn geopend die instaan voor de afvoer van het oogvocht.
Deze behandeling is pijnloos, gebeurt in het KABINETt van de arts en wordt meestal in twee zittingen uitgevoerd, waarbij telkens vijftig punten worden geplaatst. Met laserbehandeling kan een operatie worden vermeden in 80% van de gevallen. Soms moet de behandeling na ťťn of twee jaar worden herhaald.
4. Operatie
Wanneer - spijts oogdruppels, tabletten en laser - de oogdruk toch te hoog blijft, moet het oog worden geopereerd. Dit gebeurt dan meestal onder plaatselijke verdoving en kan ambulant gebeuren d.w.z. zonder verblijf in het ziekenhuis.
De laatste jaren werden de operatietechnieken sterk verbeterd (gebruik van antimitotica) zodat het succespercentage van de ingreep is toegenomen.